Warta jest bez wątpienia najważniejszą rzeką Jury Krakowsko – Wieluńskiej. Jej źródła znajdują się w Kromołowa niedaleko Zawiercia na Wyżynie Częstochowskiej na wysokości 380 m n.p.m. Warta wpływając na teren Załęczańskiego Parku Krajobrazowego, żłobi skaliste podłoże Wyżyny Wieluńskiej, zataczając charakterystyczny „Wielki Łuk”. Na tym odcinku, liczącym około 43 km jej dolina posiada cechy rzeki przełomowe. Z położonych wyżej terenów wysoczyznowych rozciągają się przepiękne widoki na jej naturalne, dzikie koryto. W okolicach Krzeczowa Warta opuszcza teren wyżynny i wpływa na obszar Nizin Środkowopolskich, nabierając cech rzeki nizinnej (Krzemiński 1965).
Warta na terenie Załęczańskiego Parku Krajobrazowego rozlewa się szeroko, a występujące wzdłuż jej koryta: meandry, starorzecza, łachy i wysepki sprzyjają procesowi jej samooczyszczenia. Jakość wody Warty w punkcie pomiarowo-kontrolnym w Działoszynie w 2006 r. mieściła się w III klasie czystości (jakość wody zadowalająca). Na jakość wód Warty na terenie parku mają wpływ: ograniczona działalność rolnicza na terenie parku i mniejsze stosowanie chemicznych środków wspomagających produkcję rolną. (Raport o stanie środowiska województwa łódzkiego w 2002).
Warta charakteryzuje się dużymi wahaniami stanu wód w ciągu roku. Wezbrania rzeki obserwowane są w okresie wiosennym i przypadają w miesiącach marzec i kwiecień. Najniższe stany wód obserwowane są późnym latem i na początku jesieni.
Największym dopływem Warty na terenie Załęczańskiego Parku jest Sucha Struga. Jej źródłowy odcinek znajduje się w okolicach Parzymiech na ternie rezerwatu „Bukowa Góra”.. Dolina Suchej Strugi osiąga miejscami 15 m głębokości. Rzeka erodując, wcina się w osady czwartorzędowe i sięga wapieni górnojurajskich. W pobliżu Koloni Lisowice zaczyna tracić wodę i ginie w ponorach. Woda przesiąka do szczelin w skałach wapiennych, płynie dalej pod ziemią, a na powierzchnię wydostaje się na lewym brzegu koryta Warty ze źródeł krasowych w Lisowicach.
Inne większe dopływy Warty na terenie parku to: Struga Łaszewska i Struga. Cieki te biorą swój początek w strefie morenowej niedaleko Ożarowa i Kamionki na wysokościach: ok. 250 m n.p.m. i ok. 225 m n.p.m. Struga Łaszewska jest ciekiem stale niosącym wody w ciągu roku.
Druga z nich – Struga w górnym i środkowym odcinku płynie na powierzchni w wyraźnej formie dolinnej. W pobliżu miejscowości Strugi, rzeka traci stopniowo wody i ginie w szczelinach wapieni górnojurajskich. Dalej płynie pod ziemią. Jej dolina w ujściowej części jest sucha, a koryto napełnia się wodą jedynie w okresie roztopów wiosennych
Niezwykle ciekawym i malowniczym zakątkiem jest starorzecze Wronia Woda. Jeszcze 40 lat temu tworzyły je dwa głębokie meandry, z których jeden został podcięty przez rzekę i dał początek starorzeczu. Jest ono cennym siedliskiem ptaków i innych zwierząt wodnych. (Czyżewska, Olaczek 1986).
Osobliwym zjawiskiem Załęczańskiego Parku Krajobrazowego są źródła. W większości zlokalizowane są one w obrębie koryta Warty. Występują również i takie, które wypływają poza doliną.
Źródła krasowe powstają w miejscach, gdzie woda krążąca w szczelinach skał wapiennych wypływa na powierzchnię terenu. Charakteryzują sie one stałą temperaturą i czystą wodą, a ich wydajność kształtuje się na poziomie od kilku do kilkunastu litrów/s. Źródła krasowe możemy spotkać w kilku miejscach wzdłuż doliny Warty, gdzie erozja odsłoniła elementy rzeźby krasowej. Występują one m. in. po lewej stronie koryta rzeki – w Raciszynie i Lisowicach.
Źródła krasowe biją także po prawej stronie doliny Warty w Bobrownikach, między Ogroblem a Kamionem, a także na północny – wschód od Kochlewa – tzw. „Źródło Św. Floriana”. „Źródło Św. Floriana” to krasowe wywierzysko, charakteryzujące się niespotykaną wydajnością. (Czyżewska, Olaczek 1986).
Niezwykle interesujący jest zespół źródeł między Starą Wsią a Troninami, nazywany „Granatowymi Źródłami.” Są to krasowe źródła terasowe. Część z nich bije ze szczeliny skalnej na brzegu koryta rzeki, a część na dnie zbiornika - starorzecza Warty. Swoją nazwę zawdzięczają barwie wody. Jest to jedyny tego typu przykład źródeł na Jurze Polskiej
Inną grupę stanowią źródła spływowe, które wypływają z piasków plejstoceńskich. Znajdują się one poza doliną Warty, mają niewielką wydajność i dają początek niewielkim ciekom wodnym. Przykładem jest Źródło Objawienie, znajdujące się w lesie w pobliżu wsi Młyny oraz źródła bijące w Wąwozie Królowej Bony.
Inną osobliwością Załęczańskiego Parku Krajobrazowego jest „Żabi Staw”. To wysoko zawieszony nad dnem doliny Warty (ok. 20 m) zbiornik wody stojącej, w bezwodnym Łuku Warty. Żabi Staw jest miejscem występowania rzadkich roślin wodnych, w tym objętego ochroną grzybienia północnego – zwanego też lilią wodną oraz cennym miejscem rozrodu płazów, np. żaby moczarowej, żaby zielonej i kumaka nizinnego. (Krysiak, Majchrowska, Papińska 2001).
Nieopodal Żabiego Stawu znajduje się torfowisko przejściowe – „Suchy Ług”. To bogate stanowisko występowania roślin torfowiskowych. Występują tu m.in. rosiczka okrągłolistna, żurawina błotna, bagno zwyczajne. (Czyżewska, Olaczek 1986).
Opracowała: Anna Dudek
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz